Sydney

W ciągu 200 lat od daty założenia Sydney przekształciło się z małej osady na peryferiach imperium brytyjskiego w najgęściej zaludniony obszar Australii i jedno z najbardziej kosmopolitycznych miast świata. Dumni mieszkańcy nazywają je "najlepszym adresem na Ziemi".

Wiele z budowli Sydney to obiekty, którym podobne spotkać możemy w każdej z wielkich metropolii - miasto jest centrum handlowo-finansowym Australii i tętni życiem kulturalnym, mnóstwo w nim kin, teatrów i oper. Wielką atrakcją Sydney jest dogodne rozmieszczenie miejsc, w których można uprawiać różne dyscypliny sportu, takie jak krykiet, golf, jazda konna, tenis, a nawet żeglarstwo bądź surfing.

Wody Zatoki Sydney nadają się do kąpieli; plaże sąsiadują bezpośrednio z nabrzeżami, przy których cumują transoceaniczne liniowce pasażerskie oraz wielkie statki handlowe z całego globu. Na całym świecie słynne są plaże surfingowe leżące tuż obok centrum miasta - plaża Bondi Beach znajduje się zaledwie 15 minut jazdy od Circular Quay, serca obszaru wielkomiejskiego. Prawie wszyscy mieszkańcy Sydney mieszkają co najwyżej godzinę drogi od jednej spośród siedemdziesięciu plaż miejskich, a wielu może obserwować morze bezpośrednio z okien swych sypialni.

Sydney, stolica Nowej Południowej Walii, jest największym miastem Australii i jednym z najważniejszych portów południowej części Oceanu Spokojnego. Wielkie Sydney zbudowane wokół naturalnej zatoki Port Jackson jest dziś domem dla blisko 4 milionów ludzi, stanowiąc najgęściej zaludniony obszar Australii. Miasto połżone jest na 34° szerokości geograficznej południowej. |rednia temperatura waha się tam od 22°C w styczniu (lato) do 12°C w lipcu (zima). Mimo że przeważają dni słoneczne, średnia roczna suma opadów wynosi, wskutek krótkich, intensywnych ulew letnich, aż 1140 mm. Wilgoć i upał miesięcy letnich, gdy dominują wiatry północno-wschodnie, łagodzi czasem napływ zimnego powietrza z południa, znad Morza Tasmana. Naprawdę nieznośnie gorąco jest w Sydney przez kilka dni lata, gdy wiatr wieje znad spalonych słońcem pustyń z głębi kontynentu australijskiego.

Historia

Na obszarze dzisiejszego Sydney już około 20 tysięcy lat temu mieszkały plemiona Aborygenów. Osada, która przekształciła się we współczesną metropolię, została założona w 1788 roku przez Artura Phillipa i nazwana na cześć ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych Korony Brytyjskiej, wicehrabiego Sydney'a. Z początku była to kolonia karna - skazanych przewożono z odległej o 15000 km Wielkiej Brytanii, która w ten sposób chciała się pozbyć elementu kryminogennego. Wielu ludzi zostało wysłanych na Antypody za przestępstwa takie jak kradzież kromki chleba bądź garści ziarna. Wcześniej kryminaliści z Wysp Brytyjskich byli transportowani do leżącej znacznie bliżej Ameryki Północnej, jednak ta możliwość zniknęła wraz z ogłoszeniem w 1776 roku Deklaracji Niepodległości znoszącej zależność kolonii północnoamerykańskich od Wielkiej Brytanii. 26 stycznia 1788 roku 11 statków z 736 skazanymi z Anglii i Irlandii na pokładach wpłynęło do zatoki, nad którą leży dziś Sydney. Oficerowie rozbili swe namioty na wschodnim brzegu wpadającego do zatoczki potoku Tank Stream, podczas gdy więźniowie i strażnicy pozostali na brzegu zachodnim. Stworzona wówczas granica jest widoczna po dziś dzień - wschodnie przedmieścia są bogate i kontrastują z biednymi dzielnicami zachodniej części miasta. Początkowo miasto rozwijało się powoli i dopiero w latach trzydziestych XIX stulecia zaczęto kwitnąć. Wiązało się to z tym, że w jego obrębie pojawiało się coraz więcej wolnych osadników, przy malejącej liczbie przymusowo osiedlanych więźniów. Najszybszy rozwój miasta miał miejsce podczas australijskiej gorączki złota w latach pięćdziesiątych XIX w. Wówczas to w ciągu zaledwie czterdziestu lat populacja wzrosła z 60 tysięcy do 400 tysięcy. Kryzys finansowy lat dziewięćdziesiątych XIX wieku zahamował tempo rozwoju i doprowadził do tego, że Sydney zostało przejściowo wyprzedzone pod względem wielkości przez Melbourne. Jednak już w 1911 roku Sydney znów objęto prymat pośród miast Australii, jeśli chodzi o wielkość. Do 1914 roku liczba mieszkańców miasta ponownie uległa podwojeniu i wkrótce potem osiągnęła milion. Rozwój handlu Po zakończeniu II wojny światowej doskonałe usytuowanie portu w Sydney, skąd prowadziły szlaki handlowe do USA, spowodowało, że miasto zaczęło czerpać zyski ze zmiany kierunku wymiany handlowej. Handlowano z Nowym Światem, Japonią i południowo-wschodnią Azją. Ta zmiana orientacji gospodarczej znalazła swe odzwierciedlenie w przemianach społecznych. W roku 1939 aż 98% mieszkańców Sydney stanowiła ludność pochodzenia anglosaskiego. Jednak po roku 1945 Australia rozpoczęta ambitny program imigracyjny i w latach 70. porzucono ostatecznie ponad 100-letnią doktrynę 'białej Australii'. Od tego czasu do państwa-kontynentu przybyto wiele fal imigrantów, przede wszystkim z Azji od Libanu po Wietnam. W rezultacie w wielu przedmieściach Sydney wytworzyła się bardzo specyficzna atmosfera związana z obecnością dominujących na danym terenie grup imigrantów.

Na przykład Cabramatta, w której schronienie znaleźli imigranci z Wietnamu, jest nazywana Małym Sajgonem. W Marrickville żyją Grecy, w Campsie Koreańczycy, imigranci z Ameryki Południowej zamieszkują Newtown i Fairfield, natomiast Turcy - Auburn. Wokół Dixon Street rozciąga się niewielka, lecz dobrze prosperująca dzielnica chińska (Chinatown), natomiast jedno z biedniejszych przedmieść, Redfern zamieszkuje wciąż pod pewnymi względami dyskryminowana społeczność Aborygenów.

W ciągu ostatnich 50 lat 1,5 miliona imigrantów, którzy przybyli do Australii, wybrało na miejsce swego stałego osiedlenia właśnie Sydney. Dzisiaj 40 procent mieszkańców tego miasta to imigranci lub ich dzieci. 40 procent z nich pochodzi z Azji, a imigranci z Wielkiej Brytanii i Irlandii to zaledwie 18 procent. Gfiówn4 religią w Sydney jest wciąż chrześcijaństwo, lecz mieszka tu także wielu żydów, muzułmanów i buddystów.

Podział administracyjny

Wielkie Sydney jest zarządzane przez 40 samorządów lokalnych. Obszar tzw. Sydney Statistical Division obejmuje 12407 km2- i rozciąga się od Gór Błękitnych na zachodzie po Ocean Spokojny na wschodzie i od południowego brzegu jeziora Macquarie na północy po zatokę Botany Bay na południu. Pomimo że tylko jedną trzecią tego obszaru można uznać za teren miejski, to zamieszkuje go 90 procent mieszkańców Sydney. Rozrastają się znacznie tereny podmiejskie z charakterystycznymi rzędami prawie identycznych pokrytych pomarańczowymi dachami bungalowów. Szybki rozwój przedmieść Sydney wskazuje na to, że już w niedalekiej przyszłości może powstać tu ogromna konurbacja, rozciągająca się na długości 320 kilometrów od Newcastle na północy, przez właściwe Sydney, aż po Wollongong na południu. Z tą rozciągniętą na wiele kilometrów zabudową podmiejską kontrastuje niewielkie centrum, Central Business District. Stłoczone jest na wąskim i skalistym półwyspie wcinającym się w Zatokę. Znajduje się na nim około 16 km2 wielkomiejskiej zabudowy. Wysokie ceny gruntu na tym obszarze doprowadziły do powstania wielu drapaczy chmur, które przypominają Nowy Jork - niekiedy nazywa się to zjawisko manhattanizacją. By sprostać wzrastającym potrzebom, po drugiej stronie mostu Harbour Bridge, w północnej części miasta, powstało drugie centrum gospodarcze.

Atrakcje turystyczne

Większość turystów odwiedzających Sydney zatrzyma się prawdopodobnie na obszarze Circular Quay. Tu znajduje się wiele hoteli, stąd do większości atrakcji turystycznych miasta można dotrzeć pieszo. Główną arterią miasta jest Macquarie Street, ciągnąca się od Hyde Parku aż po gmach Opery. Wokół niej rozmieszczone są wszystkie ważniejsze budynki rządowe z XIX i XX wieku. W głąb centrum wrzyna się w ocean, dzięki czemu wiele jest tu niezapomnianych widoków. Niewątpliwie najsłynniejszym budynkiem miasta jest gmach opery. Jest to dzieło duńskiego architekta Jtbrna Utzona, który zwyciężył w specjalnym międzynarodowym konkursie w 1955 r. Operę zbudowano na cyplu wysuniętym w wody Zatoki. Budynek przypomina ogromne wydęte wiatrem żagle. Ukończono go w 1973 roku. Australijski krytyk sztuki Robert Hughes nazwał to 'najlepiej skomponowaną architektonicznie konstrukcją na południe od równika'. Nazwanie budynku operą jest uproszczeniem. Jest to centrum sztuki z salą koncertową dla Orkiestry Symfonicznej Sydney, operą i baletem, mniejszą sceną teatru dramatycznego, kinem oraz studiami nagraniowymi. Inne znane budynki miasta to kościół |w. Jakuba oraz koszary Hyde Park zaprojektowane w początku dziewiętnastego wieku przez skazańca - architekta Francisa Greenway'a.

Nad Zatoką góruje jeden z najwyższych i najdłuższych jednoprzęsłowych mostów świata Sydney Harbour Bridge. Jego jedyne przęsło jest zawieszone 52 metry ponad wodą, dzięki czemu nawet największe z 3000 oceanicznych statków, które corocznie wpływają do Zatoki Sydney, mogą bez przeszkód przepłynąć pod nim i dobić do jednego z licznych nabrzeży. Most jest nazywany Wielkim Wieszakiem, Stojakiem na Grzanki czy też Żelaznym Płucem. W promieniu 40 km od centrum miasta znajdują się dwa parki narodowe. Sydney jest jedynym miastem na Ziemi w całości otoczonym przez parki.

Kultura

Jak przystało na jedno z najmłodszych wielkich miast globu, Sydney jest kuźnią artystów i tętni nieprzerwanie życiem nocnym. Punktem centralnym tutejszej bohemy jest bardzo modna Oxford Street oraz raczej zapuszczone okolice King's Cross. Życie artystyczne i kulturalne miasta jest bardzo bogate, można wybierać wśród wystaw i występów czołowych artystów. Zespół taneczny Sydney Dance Company cieszy się zasłużoną międzynarodową sławą.

W 1984 roku otworzono wielkie centrum rozrywki mogące pomieścić 5 tysięcy osób; w Sydney znajduje się Muzeum Australijskie, Galeria Sztuki Nowej Południowej Walii, Państwowe Konserwatorium, Muzeum Sztuk i Nauk Stosowanych. W mieście funkcjonują trzy uniwersytety: Uniwersytet Sydney, Uniwersytet Nowej Południowej Walii oraz Uniwersytet Macquarie. Najstarszy z nich został założony w 1850 roku. Tutaj mieści się też bogata Biblioteka Mitchella, z dużą kolekcją materiałów źródłowych dotyczących historii najmniejszego kontynentu.

W Zatoce Sydney, bądź też bardziej poprawnie w zatoce Port Jackson, mieści się jeden z większych portów południowego Pacyfiku. Jeden rzut oka na zatokę wystarczy, by domyślić się dlaczego Arthur Phillip określił ją "najpiękniejszą zatoką świata". W pobliskiej zatoce Botany Bay, położonej około 16 km na południe, powstał niedawno nowy port będący głównie punktem przeładunkowym produktów naftowych.

Pociągi i samoloty

Sieć transportu publicznego w mieście jest bardzo dobrze zorganizowana. Pierwsza podmiejska linia kolejowa pomiędzy Sydney a Parramatta została oddana do użytku w 1855 roku. System kolei podmiejskich rozrósł się w okresie międzywojennym, wówczas linie zostały zelektryfikowane. W roku 1926 ukończono pierwszy odcinek metra. W roku 1933, po ukończeniu budowy dumy Sydney mostu Harbour Bridge, Północne Wybrzeże uzyskało bezpośrednie połączenie z centrum miasta. W 1979 roku metro i podmiejskie koleje naziemne dotarły do wschodnich przedmieść. Po centrum stolicy Nowej Południowej Walii kursuje jednoszynowa kolejka nadziemna, po wodach zatoki przepływają zielono-żółte promy - oba te środki transportu są maksymalnie wykorzystywane przez dojeżdżających do pracy w centrum. Mimo tak dobrze rozwiniętej komunikacji zbiorowej (wliczyć w to należy jeszcze bogatą sieć miejskich połączeń autobusowych) ulice Sydney są zakorkowane przez samochody osobowe. Większość przyjeżdżających z północy przekracza zatokę przez Harbour Bridge, będący jedną z zaledwie trzech stałych przepraw - istnieje jeszcze tunel podwodny oraz most w Gladesville.

Miasto posiada międzynarodowy port lotniczy - Mascot, położony na wybrzeżu Botany Bay. To właśnie tu ląduje większość przybywających do Australii turystów zagranicznych. Oceaniczne statki pasażerskie przybijają do nabrzeży Circular Quay w samym centrum miasta.

Przemysł

Około 75% wszystkich zatrudnionych w Nowej Południowej Walii pracuje w Sydney, a około jedna trzecia z nich znajduje zatrudnienie w przemyśle i związanych z nim usługach. Pomimo że w Sydney działają duże fabryki motoryzacyjne, tekstylne i chemiczne oraz szybko rozwija się tu wielkie centrum przetwórcze ropy naftowej, miasto pozostaje raczej portem przeładunkowym niż typowym ośrodkiem przemysłowym.

Otwarte w 1975 roku Centrum Wełny jest największym na świecie rynkiem handlu wełną. Oprócz wełny i skór owczych przez Sydney wypływają z Australii mięso oraz pszenica. Przez miasto przechodzi ponad 30% importu tego państwa. Tędy też prowadzą szlaki ruchu turystycznego. W Sydney znajduje się również główna baza australijskiego przemysłu filmowego. Miasto jest największym skupiskiem Polonii australijskiej i głównym ośrodkiem jej życia kulturalnego.